Bệnh đứt dây chằng chéo trước gối ở mọi lứa tuổi

Khớp gối là khớp bản lề, là một khớp yếu nhất của cơ thể. Khớp gối gồm 3 khớp là khớp chày-đùi, khớp chè-đùi và khớp chày-chè. Sự vững khớp gối được bảo đảm bởi các yếu tố cân cơ, dây chằng, bao khớp...

Về mặt dây chằng, khớp gối có 4 dây chằng là: dây chằng chéo trước, dây chằng chéo sau, dây chằng bên ngoài và dây chằng bên trong. Do khớp gối là khớp lỏng lẻo nên rất hay bị chấn thương như: trật khớp, gãy xương, đứt dây chằng, tổn thương sụn… trong đó đứt dây chằng chéo trước là tổn thương hay gặp nhất. Theo thống kê ở Mỹ mỗi năm có khoảng 200.000 trường hợp tổn thương dây chằng chéo trước. 

goi2-1200x663
Chuyên khoa xương khớp BVHB

Dây chằng chéo trước bị đứt khiến mâm chày sẽ bị di lệch ra trước so với xương đùi, làm cho khớp gối bị mất vững khiến người bệnh đi lại khó khăn. Tình trạng lỏng khớp kéo dài dẫn đến các tổn thương khác như: teo cơ, rách sụn chêm, thoái hóa khớp…

Về mặt giải phẫu dây chằng chéo trước gồm 2 bó là: bó trước trong và bó sau ngoài. Bó trước trong là bó chính có tác dụng giữ vững gối khi gấp, bó sau ngoài là bó phụ có tác dụng giữ vững gối khi duỗi.

Không ít người khi bị đứt dây chằng chéo trước gối đã phải bỏ dở niềm đam mê thể thao. Trên thực tế, đứt dây chằng chéo trước bao lâu thì lành còn tùy thuộc vào việc bệnh nhân có được điều trị đúng cách hay không. Bên cạnh đó, tuân thủ theo đúng hướng dẫn tập vật lý trị liệu cũng là yếu tố quan trọng quyết định thời gian lành bệnh.

Cấu tạo dây chằng đầu gối

Vùng đầu gối là một hệ thống kết cấu phức tạp và tương đối lớn. Các xương đầu gối được kết nối với nhau bằng hệ thống 2 nhóm dây chằng, giúp giữ cho hệ thống các xương khớp gối vững chắc, không bị tách rời khi đi lại và chạy nhảy:

  • Hệ thống dây chằng bên: Nằm ở ngoài khớp gối, bao gồm dây chằng bên trong (bên chày) và bên ngoài (bên mác), có nhiệm vụ giữ cho khớp gối ổn định khi chuyển động xoay, hoặc xoắn vặn.
  • Hệ thống dây chằng chéo: Nằm ở trong khớp gối, bao gồm dây chằng chéo trước và dây chằng chéo sau. 2 dây chằng này bắt chéo với nhau, tạo thành hình chữ X, kết chặt các xương khớp ở vùng đầu gối, giúp chúng không bị trượt ra trước hay ra sau quá mức.

Hiện tượng đứt dây chằng chéo khớp gối

thoi-gian-phuc-hoi-dut-day-chang-cheo-truoc-600x450

Đứt dây chằng chéo sau

Chấn thương đứt dây chằng chéo sau mặc dù ít phổ biến, nhưng có thể xảy trong một số tình huống. Trong đó, đa phần là do một lực tác động trực tiếp lên đầu gối từ trước ra sau, đẩy mạnh cẳng chân về phía sau, khiến cho dây chằng căng quá mức và bị đứt (thường gặp đối với tai nạn xe hơi hoặc xe máy do thắng quá gấp, hoặc khi bị tông thẳng vào đầu gối từ phía trước).

Đứt dây chằng chéo trước gối

Đứt dây chằng chéo trước là loại tổn thương hay gặp nhất trong các loại chấn thương khớp gối. Tình huống khiến cho dây chằng chéo trước bị đứt có thể là do:

  • Chấn thương trực tiếp: Va chạm thẳng vào mặt trước đầu gối khi bị tai nạn, khi cản bóng.
  • Chấn thương gián tiếp: Thường gặp khi tập thể dục cường độ mạnh, chơi thể thao di chuyển quá gấp. Ví dụ như: Đang chạy mà dừng đột ngột, xoay người quá nhanh trong khi chân giữ nguyên, cú nhảy quá cao tiếp đất không an toàn...

Tình trạng đứt dây chằng trước gối gây ra sự mất cân bằng trước sau và mất cân bằng xoay của khớp gối. Điều này dẫn đến nhiều phiền toái cho người bệnh:

  • Cảm giác chân yếu hẳn khi đi bộ, chạy nhảy
  • Khó chịu khi chạy nhanh, khi thay đổi hướng đi đột ngột
  • Khó khăn mỗi khi đi xuống dốc hoặc xuống cầu thang
  • Đau đớn mỗi khi tiếp đất bằng chân bị chấn thương, nhất là trong các động tác tương tự như nhảy lò cò một chân
  • Dễ bị té ngã khi cố gắng thực hiện các động tác thể lực

Người bệnh như bị mất đi một phần chức năng của chân, thậm chí phải tạm ngưng thi đấu, ngừng chơi thể thao một thời gian dài để tập trung điều trị. Đứt dây chằng chéo trước bao lâu thì lành còn tùy vào thời điểm phát hiện, chẩn đoán và lựa chọn phương pháp điều trị đúng đắn.

Phẫu thuật điều trị đứt dây chằng chéo

Khi bệnh nhân bị đứt dây chằng chéo kèm theo tổn thương sụn chêm, hoặc đứt đa dây chằng mà có kèm theođứt dây chằng chéo sau, thì chỉ định phẫu thuật là bắt buộc.

Phẫu thuật nội soi tái tạo dây chằng chéo khớp gối đơn thuần là một phẫu thuật tương đối khó, bởi vì người thực hiện phải đảm bảo không làm tổn thương đến các dây chằng chéo khác. Hơn nữa, phải có kỹ thuật cố định vùng mổ thật chắc và phải đặt thật đúng vị trí của dây chằng chéo ban đầu để tái tạo lại.

Không phẫu thuật

Áp dụng theo các hướng dẫn sau đây để giúp khớp gối nhanh phục hồi:

  • Sơ cứu theo phương pháp RICE, là chữ viết tắt của 4 từ: Rest: nghỉ ngơi, Ice: chườm đá, Compression: băng gối và Elevation: kê chân cao.
  • Hạn chế vận động: Bệnh nhân cần được mang nẹp gối chuyên hỗ trợ dây chằng, đôi khi phải kẹp nạng theo, nhằm hạn chế lực tác động lên chân bị tổn thương.
  • Vật lý trị liệu: Đến khi khớp gối không còn sưng, các bác sĩ sẽ cho bệnh nhân tập vật lý trị liệu. Mục đích là giúp cho khớp gối dần lấy lại sức khỏe, không bị cứng, để từ đó có thể phục hồi hoàn toàn.

Nguyên nhân: có 2 loại

- Chấn thương trực tiếp chiếm khoảng 30% xảy ra khi va chạm trực tiếp vào vùng gối hay gặp ở các môn thể thao đối kháng: bóng đá, bóng chuyền… hoặc tai nạn giao thông té đập gối.

- Chấn thương gián tiếp là loại hay gặp nhất như trong trường hợp đang chạy thì dừng hoặc chuyển hướng đột ngột trong lúc bàn chân giữ nguyên.


Hình ảnh đứt dây chằng chéo trước

Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán

+ Hỏi bệnh sử, có thể bệnh nhân nghe thấy tiếng “rắc” sau chấn thương, sau đó gối sưng nề và hạn chế vận động do chảy máu trong bao khớp gối. Dù có được điều trị hay không thì các triệu chứng cũng tự hết sau vài tuần.

+ Lỏng gối

  • Bệnh nhân có cảm giác chân yếu khi đi lại.
  • Khó khăn khi đứng trụ một chân bên gối lỏng.
  • Khi chạy nhanh có cảm giác sụm chân, dễ vấp ngã.
  • Khi đi nhanh trên đường không bằng phẳng, dễ có cảm giác trẹo gối.
  • Lên cầu thang cảm giác không thật chân, khó khăn khi đi xuống dốc hoặc bước xuống cầu thang.

+ Teo cơ

Đùi bên chấn thương nhỏ dần so với bên lành do teo cơ. Triệu chứng này thường xuất hiện muộn nguyên nhân vì khớp gối lỏng lẻo dẫn đến bệnh nhân ít vận động do đau.

Teo cơ dễ xảy ra ở những người ít hoạt động như dân văn phòng, học sinh… Tuy nhiên đối với vận động viên thể thao, triệu chứng lỏng gối thường biểu hiện không rõ ràng vì cơ đùi rắn chắc làm cho gối vững giả tạo, mặc dù dây chằng chéo trước đã đứt hoàn toàn.

+ Các nghiệm pháp giúp chẩn đoán:

Các nghiệm pháp được bác sĩ thực hiện giúp chẩn đoán tổn thương dây chằng chéo trước gồm: ngăn kéo trước, Lachsman, Pivot shift đều dương tính tùy mức độ phụ thuộc vào mức tổn thương dây chằng.
Khi có các triệu chứng trên các bác sĩ sẽ cho chỉ định chụp X-quang và MRI khớp gối. Chụp X-quang giúp chẩn đoán các trường hợp bong dứt điểm bám và tình trạng xương. 
Chụp cộng hưởng từ khớp gối ngoài giúp chẩn đoán đứt dây chằng còn giúp phát hiện các tổn thương kèm theo như sụn chêm, sụn khớp, dây chằng chéo sau, dây chằng bên…

 

Điều trị phẫu thuật  

Phẫu thuật viên có thể dùng mảnh ghép bằng gân khác thay thế dây chằng chéo trước khớp gối đã bị đứt, có thể là mảnh ghép tự thân hoặc đồng loại. Tuy nhiên do hiện nay ở Việt Nam các ngân hàng mô chưa phát triển nên chủ yếu vẫn là dùng các mảnh ghép tự thân là chính. Các mảnh ghép tự thân hiện nay hay được sử dụng là: mảnh ghép gân hamstring, mảnh ghép gân bánh chè, mảnh ghép gân mác dài, mảnh ghép gân tứ đầu đùi…

Việc sử dụng mảnh ghép nào là tùy theo sở thích và kỹ năng được đào tạo của từng phẫu thuật viên, tuy nhiên mảnh ghép hamstring vẫn là mảnh ghép được ưa thích và hay dùng hơn cả. 


Có nhiều kỹ thuật mổ nội soi tái tạo lại dây chằng chéo trước khớp gối. Hiện nay tại khoa Y học thể thao Bệnh viện Nhân dân 115 chúng tôi có thể triển khai tất cả các kỹ thuật đó như: 2 bó 3 đường hầm, 2 bó 4 đường hầm, 1 bó 2 đường hầm và cho kết quả rất tốt. Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật nào là tùy theo từng đối tượng bệnh nhân, kinh nghiệm và kỹ năng được đào tạo của từng phẫu thuật viên.

Tập vật lý trị liệu

Sau mổ bệnh nhân sẽ được bất động chân phẫu thuật bằng nẹp Zimmer ở tư thế duỗi và đi 2 nạng không chống chân đau trong vòng 3 tuần. Sau mổ bệnh nhân sẽ được các kỹ thuật viên vật lý trị liệu hướng dẫn chườm đá chống sưng nề và tập vật lý trị liệu:

Quá trình tập vật lý theo từng giai đoạn

+ Giai đoạn 1: 2 tuần đầu sau mổ
Mang nẹp Zimmer 24/24h trừ khi tập, chườm đá gối chấn thương ngày 2-3 lần, mỗi lần từ 5-10 phút, tập lắc xương bánh chè, tập day sẹo vết mổ để chống dính, tập gồng cơ tĩnh, tháo nẹp tập gấp gối tới 60 độ. Tập nâng chân khỏi mặt giường.

+ Giai đoạn 2: từ tuần thứ 3 - tuần thứ 4
Tập gấp gối tăng dần, tiếp tục tập gồng cơ đùi và cẳng chân với lực cản tăng dần. Sau 3 tuần có thể bỏ nạng và nẹp Zimmer, tập đạp xe trong phòng.

+ Giai đoạn 3: sau 4 tuần 
Tiếp tục tập gấp duỗi gối, tập gồng cơ với kháng lực tăng dần, tập lên xuống cầu thang, tập nhún đùi. Tập dáng đi bình thường.

Bệnh nhân chỉ trở lại với thể thao 9 tháng sau mổ.